تاریخچه

چگونه برای دما عدد تعیین کردند؟

امروزه عددی که دماسنج نشان می‌دهد برای ما بدیهی است. اما در قرن هجدهم، سازندگان ابزار و دانشمندان هنوز در حال انتخاب نقاط مرجع و اعداد مقیاس بودند.

خط زمانی

از دمانماها تا مقیاس‌های استاندارد.

ابزارهای اولیه می‌توانستند گرم‌تر یا سردتر بودن چیزی را نشان دهند، بی‌آنکه عددی جهانی به آن نسبت دهند. نقاط مرجعی که اندازه‌گیری آن‌ها قابل تکرار بود و مقیاس‌های استاندارد این وضعیت را تغییر دادند.

اوایل قرن هجدهم

رومر و نیوتن مقیاس‌های بازتولیدپذیر پیشنهاد می‌کنند

اوله رومر از نقاط مرجع بازتولیدپذیر، از جمله مخلوط آب‌نمک، استفاده کرد؛ آیزاک نیوتن نیز نقاط ثابت دما را آزمود. کار آنان به تبدیل دمانماها به دماسنج‌های کمّی کمک کرد.

۱۷۲۴

دانیل گابریل فارنهایت مقیاس خود را منتشر می‌کند

فارنهایت، ابزارساز زادهٔ لهستان که در هلند کار می‌کرد، از رومر تأثیر گرفت و به‌خاطر دماسنج‌های جیوه‌ای با نتایج تکرارپذیر شناخته شد. مقیاس او در آغاز از نقطهٔ انجماد آب‌نمک نزدیک صفر و مرجع بدن انسان نزدیک ۹۶ استفاده می‌کرد؛ استانداردسازی بعدی انجماد آب را در ۳۲ °F و جوش آن را در شرایط استاندارد در ۲۱۲ °F تثبیت کرد.

۲۵ دسامبر ۱۷۴۱

سلسیوس در روز کریسمس از مقیاس صددرجه‌ای خود استفاده می‌کند

یک گزارش تاریخی از کار آندرس سلسیوس، روز کریسمس ۱۷۴۱ را نخستین استفادهٔ ثبت‌شده از مقیاس صددرجه‌ای او در رصدخانهٔ اوپسالا می‌داند.

نکتهٔ کریسمسی: مقیاسی که امروز با سلسیوس پیوند می‌دهیم، در روز کریسمس وارد سابقهٔ رصدی او شد—پیش از انتشار مشهور سال ۱۷۴۲.
۱۷۴۲

آندرس سلسیوس مقیاس صدقسمتی خود را منتشر می‌کند—وارونه نسبت به قرارداد امروزی

سلسیوس دو نقطهٔ بازتولیدپذیر آب را با فاصلهٔ ۱۰۰ درجه تعریف کرد، اما جهت اولیهٔ او ۰ را در نقطهٔ جوش قرار داد و ۱۰۰ را در نقطهٔ انجماد قرار داد.

۱۷۴۳

ژان‌پیر کریستن جهت امروزی را به‌کار می‌گیرد

در لیون، کریستن جهت مقیاس صدقسمتی را برگرداند تا آب در ۰ منجمد و در ۱۰۰ بجوشد. این جهت به آرایش آشنای امروزی تبدیل شد.

۱۸۴۸

ویلیام تامسون مقیاس مطلق دماسنجی را پیشنهاد می‌کند

لرد کلوینِ آینده مقالهٔ On an Absolute Thermometric Scale را منتشر کرد که صفر را به‌جای یک مرجع دلخواه آب، در حد پایین فیزیکی دما قرار می‌داد.

۱۹۴۸

«درجهٔ سلسیوس» نام رسمی می‌شود

کمیتهٔ بین‌المللی اوزان و مقیاس‌ها از میان نام‌های رقیب «درجهٔ سلسیوس» را برگزید و نهمین کنفرانس عمومی اوزان و مقیاس‌ها نیز آن را پذیرفت.

۲۰۲۶

مقیاس گلیرا رسماً تعریف می‌شود

نسخهٔ ۱.۰ در ۱۸ اوت ۲۰۲۶ مقیاس گلیرا را با رابطهٔ TG = 2TC رسماً بنیان نهاد. نسخهٔ ۱.۱ که در ۲۱ اوت ۲۰۲۶ منتشر شد، مقایسهٔ گام‌های میان اعداد صحیح را صریح کرد. نسخهٔ ۱.۲ که در ۲۴ سپتامبر ۲۰۲۶ منتشر شد، تعریف را حفظ و ترجمه‌های مجاز و هماهنگ را اضافه کرد. نسخه ۱.۳ که در ۱۴ نوامبر ۲۰۲۶ منتشر شد، مشخصات فنی را به ۳۶ زبان گسترش داد.

F
فارنهایت

نخست ابزارساز، سپس سازندهٔ مقیاس.

دانیل گابریل فارنهایت (۱۶۸۶–۱۷۳۶) در دانتسیگ (گدانسک امروزی) زاده شد و در هلند به‌عنوان سازندهٔ ابزار علمی کار کرد. او در ۱۷۲۴ عضو انجمن سلطنتی شد.

چرا فارنهایت اهمیت داشت

دستاورد فارنهایت فقط انتخاب اعداد نبود. دماسنج‌های جیوه‌ای او، در مقایسه با بسیاری از ابزارهای پیشین، نتایج یکسان‌تری می‌دادند؛ بنابراین می‌شد اندازه‌گیری چند دماسنج را با اطمینان بیشتری مقایسه کرد.

چرا ۳۲ و ۲۱۲؟

نقاط آشنای امروزی آب، ۳۲ °F برای انجماد و ۲۱۲ °F برای جوش در فشار استاندارد جو هستند و میان آن‌ها ۱۸۰ درجهٔ فارنهایت فاصله است. نسخه‌های قدیمی‌تر کالیبراسیون فارنهایت از نقاط ثابت دیگری مانند مخلوط آب‌نمک و دمای بدن انسان استفاده می‌کردند.

C
سلسیوس

بله، سلسیوس در آغاز جهت برعکس داشت.

آندرس سلسیوس (۱۷۰۱–۱۷۴۴) اخترشناس سوئدی و استاد دانشگاه اوپسالا بود. او سال‌ها پیش از پیشنهاد مقیاس خود، دماسنج‌ها و مشاهدات آب‌وهوا را مقایسه می‌کرد.

جهت اولیه

در طرح ۱۷۴۲ سلسیوس، آب جوشان ۰ و آب منجمد ۱۰۰ بود. امروز عجیب به نظر می‌رسد، اما بی‌سابقه نبود: برخی مقیاس‌های اولیهٔ دیگر نیز جهتی داشتند که برای کاربران امروزی خلاف شهود است.

ایدهٔ ماندگار

دستاورد ماندگار، استفاده از دو نقطهٔ مرجع بازتولیدپذیر آب با تقسیم‌بندی ۱۰۰ بازهٔ برابر و توجه دقیق به اثر فشار بر جوش بود.

K
کلوین

از مراجع انسانی تا خود فیزیک.

کلوین مسئلهٔ دیگری را حل کرد. به‌جای انتخاب یک صفر مناسب برای زندگی روزمره، صفر مطلق را مبنای مقیاس قرار می‌دهد. اندازهٔ بازهٔ آن با سلسیوس یکسان است.

صفر مطلق

۰ K حد پایین فیزیکی دمای ترمودینامیکی است. این مقدار با −۲۷۳٫۱۵ °C و بنابراین −۵۴۶٫۳۰ °G متناظر است.

بدون علامت درجه

واحد SI عبارت است از کلوین، با نماد K، نه «درجهٔ کلوین».

هدف متفاوت

گلیرا صریحاً به‌عنوان جایگزین کلوین در ترمودینامیک یا اندازه‌شناسی پیشنهاد نمی‌شود.